نگاهی به آداب و سنت های شب یلدا :شب یلدا و پذیرایی از مهمانان در این شب، رسم و رسومی دارد كه در میان شهرها و اقوام مختلف ایران با تفاوت‌هایی برگزار می‌شود. میوه‌های خاص شب یلدا عموماً عبارت است از هندوانه، انار و مركبات. علت انتخاب این میوه‌ها نیز شباهت رنگ این سه میوه با رنگ طلوع و غروب خورشید است. سفره‌ای كه به مناسبت شب یلدا گسترده می‌شود، سفره‌ای زیبا و آراسته از میوه و شیرینی، آجیل و تنقلات است. آیین‌ها شب یلدا و پذیرایی از مهمانان در این شب، رسم و رسومی دارد كه در میان شهرها و اقوام مختلف ایران با تفاوت‌هایی برگزار می‌شود. میوه‌های خاص شب یلدا عموماً عبارت است از هندوانه، انار و مركبات. علت انتخاب این میوه‌ها نیز شباهت رنگ این سه میوه با رنگ طلوع و غروب خورشید است. سفره‌ای كه به مناسبت شب یلدا گسترده می‌شود، سفره‌ای زیبا و آراسته از میوه و شیرینی، آجیل و تنقلات است. یلدا در شیراز مردم شیراز در شب یلدا، شب زنده‌داری كرده و دوستان و بستگان خود را دعوت می‌كنند. شیرازی‌ها در این شب سفره‌ای می‌گسترانند كه بی‌شباهت به سفره هفت سین نوروز نیست و در آن آینه، شمع و قاب عكس حضرت علی (ع) را جای می‌دهند. انواع و اقسام آجیل و تنقلاتی همچون نخودچی، كشمش، حلوا شكری، رنگینك و میوه‌هایی چون انار و به خصوص هنداونه، خوراكی‌های این شب را تشكیل می‌دهد، در حالی كه عطر اسپند فضا را معطر می‌كند. شیرازی‌ها معتقدند عموم مردم یا گرم مزاجند یا سرد مزاج. در شب یلدا،‌آنها كه گرم مزاجند باید انواع خوراكی سرد مانند هندوانه بخورند و آنها كه سرد مزاجند انواع گرمی‌ها مانند خرما تا طبعشان برگردد. غذای ویژه سفره شب یلدای شیرازی‌ها، هویج پلوست. یلدای آذری مردم آذربایجان غربی این شب را به زبان محلی "چله گئجه‌سی" می‌نامند. آذری‌ها در این شب، انار، آجیل، تنقلات و هنداونه میل می‌كنند و بر این باورند كه خوردن هنداونه در این شب، آنها را از گرمای تابستان در امان نگه می‌دارد. همچنین معتقدند در شب چله نباید كسی سفر كند، چون تا سال آینده در سفر خواهد بود. آذری‌ها در شب چله، گندم برشته بر بام خانه‌هاشان می‌ریزند تا سالی پر بركت داشته باشند. زنان و دختران، دستان‌شان را حنا می‌بندند و غذای این شب، آش دوغ و دلمه است. در اردبیل هم رسم است كه مردم، چله بزرگ را قسم می‌دهند كه زیاد سخت نگیرد و معمولاً گندم برشته و هنداونه و مغز گردو و نخودچی كشمش می‌خورند. یلدا در شمال در گیلان، هنداونه حتماً فراهم می‌شود و معتقدند خوردن هنداونه باعث رفع تشنگی در تابستان و دوری از سرما در زمستان می‌شود. یكی دیگر از خوراكی‌هایی كه در این منطقه رواج دارد »آوكونوس« است كه به روش خاصی تهیه می‌شود. به این ترتیب كه گیلانی‌ها در پاییز ازگیل سفت و خام را كه كونوس می‌نامند در خمره‌هایی از آب و نمك ریخته و در گوشه‌ای خارج از هوای گرم می‌گذارند. ازگیل در خمره پخته و آبدار و خوشمزه می‌شود و در شب یلدا با گلپر صرف می‌شود. شام شب یلدای گیلانی‌ها، ترش تره و یا ماهی پلو است. یلدای كویری و اما كرمانی‌ها، در این شب تا صبح بیدار می‌مانند، در انتظار "قارون" كه خود را به شكل هیزم‌شكنی در آورده و به فقرا هیزم می‌دهد؛ هیزم‌هایی كه به طلا بدل می‌شود. شبی برای همه یكی از رسومی كه در غالب نقاط ایران رواج دارد. دادن هدایایی به نوعروسان از سوی خانواده داماد به همراه شیرینی و هنداونه آراسته و تزیین شده است. با همه آنچه گفته شد، همه ایرانیان از هر قوم و قشر و فرهنگی، شب یلدا را دوست می‌دارند و تلاش می‌كنند سفره شب یلدا را با بهترین وسایل پذیرایی و زینتی بیارایند و مهماندار دوستان و اقوامشان باشند. آجیل شب یلدا زندگی پر هیاهو، زنگ تلفن، ترافیك، دود و خستگی و در پی آن یلدای تاریك و طولانی در انتظار است. در گریز از قوانین مدرنیته، سفره‌ای آراسته با شاخصه‌های رسم و سنت ایرانی به پیشوازمان می‌آید. طعم شیرین جوز و باسلق و طعم دلچسب پسته و بادام بو داده. ساعاتی را رها می‌شویم از بند آنچه ما را متفاوت می‌سازد از یكدیگر. امشب همه ما ایرانی هستیم و شایسته سر كردن یك شب طولانی در كنار یكدیگر با مهر و نور و شبچره. به گفته محمد حمصیان، مدیر فروشگاه آجیل و خشكبار تواضع ۱۱۰، زمستان فصل خوراكی‌های با طبیعت گرم از جمله آجیل و خشكبار است. آجیل شور، شیرین، مشكل گشا و آجیل شب یلدا. او در تعریف این انواع می‌گوید: آجیل شور عبارت است از: پسته، بادام، تخمه، نخودچی و فندق بو داده با نمك و آجیل شیرین شامل: كشمش، توت، مغز گردو، بادام، فندق و پسته است. آجیل مشكل گشا، از هفت قلم خوراكی تشكیل شده كه عبارتند از: نخودچی، كشمش، توت، بادام، پسته، فندق و نقل. و اما آجیل شب یلدا كه از جمله آجیل‌های شیرین است شامل برگ قیصی، انجیر، پسته، بادام منقا (پوست كاغذی)، باسلق، جوز و فندق می‌شود. حمصیان در خصوص چگونگی مصرف آجیل و خشكبار می‌گوید: با این كه كشور ما سرشار از انواع محصولات ممتاز در زمینه خشكبار و آجیل است، مردم ما چندان به این خوراكی‌های ارزشمند، اهمیت نمی‌دهند و بیشتر به دنبال طعم مواد غذایی هستند نه خاصیت و ارزش غذایی آن. آجیل از لحاظ ارزش غذایی مثل یك داروی مقوی است كه مردم باید با شرایط استفاده از آن آشنا باشند. چنانچه افراد روزی ۵ عدد بادام، فندق و یا پسته میل كنند، پس از مدتی به روشنی میزان افزایش انرژی، قدرت بدنی و تفكر را حس خواهند كرد. حمصیان می‌گوید: ما ایرانی‌ها عادت به پر خوری داریم در حالی كه مصرف بیش از اندازه باعث دفع مواد و خستگی دستگاه گوارش می‌شود. او در خصوص برخی خواص آجیل و خشكبار می‌گوید: به عنوان مثال، آلوی برقانی، داروی سنگینی معده است، اگر سنجد را با هسته و گوشت آن له كرده و صبح به صبح با عسل مصرف كنند، برای شادابی پوست و درد استخوان و مفاصل بسیار مفید است. كنجد، حافظه را تقویت كرده و مغز گردو كاهنده چربی خون است. همچنین پوسته میان گردو را اگر مثل چایی دم كرده و بنوشید برای كاهش قند خون بسیار موثر است. بادام یكی از اقلام ثابت آجیل است كه از ارزش غذایی بالایی نیز برخوردار است در حكایات عرفانی، خوردن بادام برای چله‌نشینی توصیه شده است به این دلیل كه با وجود حجم كم دارای خاصیت انرژی‌زایی بالایی است. هر كیلو بادام درجه یك در حال حاضر ۱۰ هزار تومان قیمت دارد. البته بادام هندی نیز كه از جمله اقلام وارداتی است با قیمت هر كیلو ۹ هزار تومان طرفداران خاص خودش را دارد. تخمه‌ها، انواع متفاوتی دارند و طرفدارانی بی‌شمار. از جمله تخمه‌ها، تخمه آفتابگردان، تخمه كدو و تخمه جابونی (ژاپنی)، را می‌توان نام برد. حمصیان در خصوص نام‌گذاری تخمه جابونی می‌گوید: در حوالی سبزوار دهی است به نام جابون كه این تخمه در این ناحیه استحصال می‌شود و برخلاف تصور، این تخمه جابونی است نه ژاپنی! حمصیان درباره ویژگی تخمه جابونی می‌گوید: خام این تخمه خلط آور است و برای سینه درد بسیار مفید است. خشكبار سیب، پرتقال، خرمالو، كیوی، گلابی، خربزه، طالبی و هنداونه، توت فرنگی، موز، آلو، انبه و هلو میوه‌هایی است كه مدت دو سال است در سبد خشكبار قرار گرفته و طرفداران خودش را نیز یافته است. به گفته حمصیان خشكبار ایران در تمام دنیا بی نظیر است و علت آن هم نبودن هیچ‌گونه ماده شیمیایی در كاشت و پرورش میوه‌های ایرانی است و این كه در میوه خشك ایرانی، به هیچ وجه مواد افزودنی اضافه نمی‌شود. در كنار میوه خشك ایران دو نوع میوه خشك وارداتی از كشور تایلند نیز مشاهده می‌شود؛ آناناس و انبه خشك.