در آستانه شب‌های سرد زمستان، یلدای تاریك و دیرپا از راه می‌رسد و ما را به یك شب‌نشینی گرم و پر مهر فرا می‌خواند؛ شبی با بهترین بهانه‌ها برای دیدار و گفت و گوهای دوستانه، تفالی از قرآن و حافظ، یادی از فردوسی و همراه شدن با آیین نیاكان. زنگ SMS گوشی‌های تلفن همراه به صدا در می‌آید و صفحه مونیتور، قاصد یك پیام تازه اینترنتی است. آیا مایل به خواندن پیام جدید هستید؟ دكمه OK را می‌فشارید: "شب یلدا مبارك" وقتی دستگاه‌های مدرن در آستانه ششمین سال از هزاره سوم خبر از كهن‌ترین رسوم ایرانی می‌دهد، اینجاست كه می‌توان به پایندگی رسوم و فرهنگ ایرانی بالید؛ آیینی كه تا به امروز حفظ شده و ما ملزم به پایداری و تقدیم آن به آیندگانیم. شاید تصور ساده و عمومی از شب یلدا، گذران طولانی‌ترین شب سال با دیدار در مهمانی و پذیرایی با میوه و تنقلات باشد، اما ناسپاسی است اگر هر ساله یلدا، نازان و خرامان از مقابل نگاه گیج و گرفتارمان گذر كند و ما ندانیم كه در پی این نام چه معناها، قصه‌ها و باورهایی جاری است. شب یلدا یا شب چله آخرین شب از فصل پاییز و طولانی‌ترین شب سال است. هزاران سال است كه این شب با تمام فراز و نشیب‌های تاریخی در میان ایرانیان گرامی داشته شده است. دكتر فریدون جنیدی، متخصص اسطوره‌شناسی و تاریخ باستان در این‌باره می‌گوید: »آنچه موجب شگفتی انسان متمدن و پیشرفته امروزی است، چگونگی دستیابی ایرانیان باستان به گاه شماری است كه این چنین دقیق طلوع و غروب خورشید را بررسی كرده است. نیاكان ما هزاران سال پیش دریافتند كه گاه شماری بر پایه ماه نمی‌تواند گاه شماری دقیقی باشد؛ پس به تحقیق درباره حركت خورشید پرداختند و گاه شماری خود را بر پایه آن بنا نهادند. آنان حركت خورشید را در برج‌های آسمان اندازه‌گیری كردند و برای هر برج نام خاصی گذاشتند. آنها دریافتند هنگامی كه بر آمدن خورشید با بر آمدن برج بره (حمل) در یك زمان باشد، اول بهار است و روز و شب با هم برابر است.« عدد ۴۰ در فرهنگ ایرانیان قداست خاصی دارد. آنها گاه شماری خود را براساس چهل روز چهل روز تقسیم می‌كردند و در اصل ۹ ماه ۴۰ روزه داشتند. ایرانیان زمستان را به دو چله بزرگ و كوچك تقسیم می‌كرده‌اند. شب یلدا (چله) آغاز چله بزرگ است كه تا ۱۰ بهمن ماه ادامه می‌یابد و از ۱۰ بهمن به بعد را چله كوچك می‌گفتند. شب یلدا كه یكی از بزرگ‌ترین جشن‌های ایرانیان است، ریشه در آیین میتراییسم (مهر پرستی) دارد. پیش از ظهور زرتشت، ایرانیان پیرو آیین مهر پرستی بودند. آنان خورشید را نمادی از نیروهای خداوندی می‌دانستند و از آنجا كه پس از شب یلدا، روزها كم‌كم طولانی و شب‌ها كوتاه می‌شود، مهر پرستان بر این باور بوده‌اند كه در این شب، تاریكی كه نماد پلیدی است، از روشنایی، نماد نیكی و نیكبختی، شكست می‌خورد و دوران سلطنت مهر و روشنایی آغاز می‌شود. بر این اساس، ایرانیان در این شب گرد هم می‌آیند و با خوردن شیرینی و تنقلات با مهر و شادی انتظار دمیدن اشعه‌های آفتاب را می‌كشند. یلدا، به معنای میلاد و زایش است. بر پایه اساطیر كهن، در شب یلدا، ایزد نور در كوه البرز در یك غاز زاییده شده است. آیین مهر پرستی از طریق مبلغان، تجار و روابط میان شرق و غرب به اروپا و روم راه می‌یابد و به مدت بیش از ۳۵۰ سال دین و آیین اروپاییان می‌شود. چنان كه تولد مهر در شب یلدا (۲۰-۲۱ دسامبر) است و تولد حضرت عیسی مسیح در ۲۵ دسامبر است. در گذشته، تولد حضرت عیسی را در شب یلدا جشن می‌گرفتند. اما در قرون اولیه میلادی بر پایه مخالفت با آیین مهری، این تاریخ چند روز تغییر كرد. در تصاویر و كند و كاری‌های سنگی باقی‌مانده از زمان‌های بسیار دور، مهر (میترا) را می‌بینیم كه روی درخت كاج نشسته است، این همان كاجی است كه در شب اول سال میلادی آراسته می شود و بر بالای آن ستاره‌ای روشن است؛ كه نمایانگر خورشید است.