آداب معاشرت و برخوردهای اجتماعی

روزی امام سجاد علیه السلام داشتند از مسجد خارج می‌شدند كه شخصی با حضرت ملاقات كرد و امام علیه السلام را دشنام داد. غلامان حضرت خواستند او را تنبیه كنند اما آن حضرت اجازه نداد و فرمود: آنچه از كارهای ما بر تو پوشیده است بیشتر است "ما سترعنك من امرنا اكثر"

بعد فرمودند: آیا نیازی داری تا تو را كمك كنیم؟ آن شخص شرمنده شد. امام علیه السلام دستور دادند كه هزار درهم به او بدهند بعد از آن زمان هرگاه آن شخص امام را می‌دید می‌گفت: گواهی می‌دهم كه شما فرزند رسول خدا هستی. منتهی الا مال /2/6

یكی از یاران امام صادق علیه السلام تعریف می‌كند كه روزی شخصی خدمت امام رسید و گفت: پسر عمویت به شما ناسزا می‌گوید. حضرت به كنیز خود دستور داد تا برایش آب حاضر نمودند وضو گرفت و مشغول نماز شد. من با خودم گفتم كه: حتماحضرت نفرین خواهند كرد. اما با حیرت تمام دیدم كه امام بعد از نماز دست به دعا برداشت و گفت: خدایا من از حق خود گذشتم جود و كرم تو از من بیشتر است او را ببخش.منتهی الامال 2 / 144

 آداب معاشرت

1- سلام كردن

قال رسول الله صلّی اللّه علیه و آله: الا اخبركم بخیر اخلاق اهل الدنیا و الاخرة قالوا: بلی یا رسول الله. فقال: افشأ السلام فی العالم. بحار / 76 / 11

پیامبر فرمود آیا از بهترین اخلاق اهل دنیا و آخرت آگاهتان سازم؟ حاضران گفتند آری ای فرستاده خدا. پیامبر فرمود آشكارا سلام كردن در عالم.

2 - مصافحه نمودن

قال الباقر علیه السلام: ان المؤمن لیلقی المؤ من فیصافحه فلا یزال الله ینظر الیهما و الذنوب تتحاتّ عن وجوههما كما تتحاتّ الورق من الشجر. كافی / 3 / 261

[آنگاه كه] مومن، مومنی را ملاقات می‌كند و با او دست می‌دهد، خدا آنان را نظاره می‌كند و [در این حال] گناهان مانند ریزش برگ از درختان از روی آنان می‌ریزد.

3- رعایت احترام

قال السجاد علیه السلام: للزهری اما علیك ان تجعل المسلمین منك بمنزلة اهل بیتك فتجعل كبیرهم بمنزلة والدك و تجعل صغیرهم بمنزلة ولدك و تجعل تربك (همسال ) بمنزلة اخیك فای هولأ تحبّ ان تظلم؟. بحار / 74 / 156

امام سجاد به زهری فرمودند بر تو واجب است تامسلمانان همانند خانواده خود قرار دهی و بزرگسالانشان را به منزله والدین خود و كمسالان آنان را مثل فرزندان خود و همسالانت را به سان برادرت بدانی. پس به كدامیك از آنان دوست داری كه ظلم كنی؟

4- جستجو نكردن از عقاید مردم

قال الصادق علیه السلام: لاتفتشّ الناس عن ادیانهم فتبقی بلا صدیق. بحار/75/253

مردم را تفتیش عقاید نكن تا بدون دوست نمانی

5 - احسان و خدمت 6- خوش خلقی

قال علی علیه السلام: فی وصیة لمحمد بن حنفیه و احسن الی جمیع الناس كما تحبّ ان یحسن الیك و ارض لهم ما ترضاه لنفسك و استقبح لهم ما تستقبحه من غیرك و حسّن خلقك حتی اذا غبت عنهم حنّوا الیك و اذا متّ بكوا علیك و قالوا انا لله و انا الیه راجعون و لا تكن من الذین قالوا عند موته الحمد لله ربّ العالمین. وسائل / 8 / 541

به مردم نیكی كن چنان كه دوست داری بر تو نیكی كنند و برایشان به آن راضی باش كه برای خود راضی می‌شوی و آنچه از دیگران نمی‌پسندی برای آنان نیز نپسند و خلقت را نیكو كن تا آنكه از آنان جدا شدی بر دورد فرستند و هرگاه مردی برایت گریه كنند و بگویند " انا لله و انا الیه راجعون" و از آنان نباش كه در مرگاشان می‌گویند " الحمد لله ربّ العالمین".

6 - طلب آمرزش هنگام جدایی

قال الصادق علیه السلام: اذا تلاقیتم فتلاقوا بالتسلیم و التصافح و اذا تفرقتم فتفرقوا بالاستغفار. بحار / 76 / 5

هرگاه به هم روبرو شدید، با سلام و دست دادن با هم برخود كنید، و آنگاه كه از هم جدا می‌شوید با استغفار از  هم جدا شوید.

7 - مدارا نمودن

قال رسول الله صلّی اللّه علیه و آله: اعقل الناس اشدّهم مداراة للناس و اذل الناس من اهان الناس.بحار / 75 / 52

داناترین مردم كسی است كه با مردم بیشترین مدارا و گذشت را داشته باشد و پست ترین انسانها كسی است كه به مردم اهانت كند.

8 - برخورد با روی خوش 

قال علی علیه السلام: اذالقیتم اخوانكم فتصافحوا و اظهروا لهم البشاشة و البشر. خصال / 633

وقتی دوستانتان را ملاقات می‌كنید با آنان دست بدهید و اظهار شادمانی كنید.

9- پذیرفتن عذر

قال السجاد علیه السلام: ان شتمك رجل عن یمینك ثم تحوّل الی یسارك و اعتذر الیك فاقبل عذره. بحار / 78 / 141

هر وقت كسی از یك سو سرزنشت كند آنگاه به سمت دیگرت آمده و عذر بخواهد، عذرش را بپذیر.

منبع: سايت تبيان